- Hervé and the Wolf - Saints and their Beasts by Ceridwen Lloyd-Morgan
- English
- Welsh
Ceridwen Lloyd-Morgan was brought up in a village in Caernarfonshire, in north-west Wales, but has lived in Ceredigion since 1980. Her scientist mother began taking her to exhibitions from her early childhood; later an inspiring art teacher nurtured her budding interest in art history and criticism. She was Head of Manuscripts and Visual Images at the National Library of Wales at her early retirement in 2006, and has published widely on Welsh artists, including books on Gwen John and on Mary Lloyd Jones, as well as co-editing volumes with artists Ivor Davies (in 1999) and Christine Kinsey (in 2005). She is currently preparing a book on visual images in medieval Welsh manuscripts.
Reading images of the lives of saints.
Folklore and literary texts were not separate spheres in the Middle Ages, for both in their different ways reflected what were basically the same traditions and helped to reinforce the same beliefs. Nowhere was this more true than in saints' lives. Admittedly, the literary texts, probably first written in Latin and produced within ecclesiastical contexts, were intended to instruct. Translated or adapted into vernacular languages, such as Welsh, Breton, French or English, however, they were read aloud to the majority who could not read. But popular traditions about saints also fed into those written biographies with their details of miracles and martyrdoms. Local saints and saints associated with particular human experiences and activities held special significance for ordinary people who would pray to them for appropriate assistance when in need.
In Brittany Buhez ar Sent, printed collections of the lives of saints, were regarded as essential books in even the poorest households in the nineteenth and early twentieth centuries. Those narrative traditions, whether written or told aloud, were complemented and reinforced by visual images, for murals and stained glass windows in churches often illustrated the lives of saints. The painting of St Christopher at Llanilltud Fawr and the two stained glass portraits of St Apollonia, patron saint of toothache sufferers, in Gresford church are precious survivors from fifteenth-century Wales.
The paintings on the theme of Hervé and the Beast can be seen as modern successors to those earlier visual representations, except that their primary purpose is not didactic in the same way. Like their predecessors, however, these paintings evoke key moments in the saint's life. Thus in Blind Boy and Beast, the wolf, still perhaps digesting the saint's dog which it has so violently killed, is now tamed by the saint and submits willingly to him, apparently meditating on the implications of what has happened. The saint's face suggests sadness muted with forgiveness, his gesture one of control and of embrace, as both man and beast consider their new, unexpected relationship.
Although St George was adopted by the English as their patron, his origins lie in Anatolia, now part of modern Turkey, and his widespread popularity is reflected in the number of accounts of his life and miracles but also in many, varied iconographic traditions. Familiar elements are present in Green George: the saint mounted on his war-horse in the act of piercing the dragon, whilst the lady, the dragon's intended prey, waits serenely in the background, her stillness strongly contrasting with the dynamic movement in the foreground. That quiet serenity also infuses Flight of Swallows over Field of Gold, where the saint, trampling the dragon's body, pauses to meditate on his victory.
Contrasts between calm and violent action are tangible even in the most dramatic moments: the patterned, flowery fields which form backdrops to the narrative provide that stillness in Furious Embrace and Battle Ground; the flat planes intensify the sense of depth and space as well as movement. Although there is violence and death in these paintings, there is no cinematic horror: the bright red is not blood but the fiery colour of horse, raven or wolf. Instead the artist conveys the idea of struggle between forces of life and death, from which life must emerge triumphant. George and dragon, Hervé and wolf, caught in symbolic conflict, seem to be dancing their allotted, choreographed movements in a timeless ritual. Thrust into mid-air by the force of their fighting, they are lifted from earth into a higher dimension. The vulnerable smoothness of the human flesh contrasts with the beast's sharp teeth and rough fur or spiky skin, the latter's texture echoed in the holly trees in Flight of Swallows and Green George. Solidity is opposed with lightness not only through the airy movement of man and beast in Furious Embrace and Battle Ground, but also in the horse's mane and tail in Green George, or in the skimming swallows and the favour fluttering gently from the lance in Flight of Swallows, startlingly gentle, almost feminine touches in a masculine setting.
Forms and patterns thus echo each other from painting to painting and, indeed, within single works, such as the intricate curves of the maze and the furling dragon's tail in Green George. The colour palette, now strong and bright, now dark and sombre, forms a continuum through the series. The flower-strewn grounds underpin mood and symbolism, from darkly sinister hellebores in Green George, to lilies of the valley, at once deeply fragrant and deadly poisonous, in Battle Ground.
These depictions of Hervé and George constantly evoke earlier artistic traditions: the sea-strand and the dragon's rocky cave in Green George, as well as aspects of the composition, may refer back to the Italian painters of the later Middle Ages and Renaissance, as may the ubiquitous flowery fields, reminiscent also of the Dame à la Licorne (the Lady and the Unicorn) tapestries. But here this inherited vocabulary is translated into new contexts. As in his earlier series, The Temptations of Solitude, in most of these works Clive Hicks-Jenkins presents his saints in modern, urban dress, immediately alerting us to the fact that these are paintings of and for today. George's exotic embroidered jacket and flowing Turkish trousers in Flight of Swallows, reminders of his Middle-Eastern origins, are countered by the simple but fashionable dress and leggings of the young woman in Green George. The subject matter may be drawn from earlier tradition but the treatment is utterly modern. Just as David Jones's First World War soldier represents all British soldiers from past and present, so too is George, wearing the Tommy's selfsame tin-hat, of his own time and timeless.
These are striking, complex paintings, which make an immediate impact, but their power and depth emerge gradually under our quiet contemplation until their oppositions and harmonies settle into balance within each work and across the entire series.
Ceridwen Lloyd-Morgan
Folklore and literary texts were not separate spheres in the Middle Ages, for both in their different ways reflected what were basically the same traditions and helped to reinforce the same beliefs. Nowhere was this more true than in saints' lives. Admittedly, the literary texts, probably first written in Latin and produced within ecclesiastical contexts, were intended to instruct. Translated or adapted into vernacular languages, such as Welsh, Breton, French or English, however, they were read aloud to the majority who could not read. But popular traditions about saints also fed into those written biographies with their details of miracles and martyrdoms. Local saints and saints associated with particular human experiences and activities held special significance for ordinary people who would pray to them for appropriate assistance when in need.
In Brittany Buhez ar Sent, printed collections of the lives of saints, were regarded as essential books in even the poorest households in the nineteenth and early twentieth centuries. Those narrative traditions, whether written or told aloud, were complemented and reinforced by visual images, for murals and stained glass windows in churches often illustrated the lives of saints. The painting of St Christopher at Llanilltud Fawr and the two stained glass portraits of St Apollonia, patron saint of toothache sufferers, in Gresford church are precious survivors from fifteenth-century Wales.
The paintings on the theme of Hervé and the Beast can be seen as modern successors to those earlier visual representations, except that their primary purpose is not didactic in the same way. Like their predecessors, however, these paintings evoke key moments in the saint's life. Thus in Blind Boy and Beast, the wolf, still perhaps digesting the saint's dog which it has so violently killed, is now tamed by the saint and submits willingly to him, apparently meditating on the implications of what has happened. The saint's face suggests sadness muted with forgiveness, his gesture one of control and of embrace, as both man and beast consider their new, unexpected relationship.
Although St George was adopted by the English as their patron, his origins lie in Anatolia, now part of modern Turkey, and his widespread popularity is reflected in the number of accounts of his life and miracles but also in many, varied iconographic traditions. Familiar elements are present in Green George: the saint mounted on his war-horse in the act of piercing the dragon, whilst the lady, the dragon's intended prey, waits serenely in the background, her stillness strongly contrasting with the dynamic movement in the foreground. That quiet serenity also infuses Flight of Swallows over Field of Gold, where the saint, trampling the dragon's body, pauses to meditate on his victory.
Contrasts between calm and violent action are tangible even in the most dramatic moments: the patterned, flowery fields which form backdrops to the narrative provide that stillness in Furious Embrace and Battle Ground; the flat planes intensify the sense of depth and space as well as movement. Although there is violence and death in these paintings, there is no cinematic horror: the bright red is not blood but the fiery colour of horse, raven or wolf. Instead the artist conveys the idea of struggle between forces of life and death, from which life must emerge triumphant. George and dragon, Hervé and wolf, caught in symbolic conflict, seem to be dancing their allotted, choreographed movements in a timeless ritual. Thrust into mid-air by the force of their fighting, they are lifted from earth into a higher dimension. The vulnerable smoothness of the human flesh contrasts with the beast's sharp teeth and rough fur or spiky skin, the latter's texture echoed in the holly trees in Flight of Swallows and Green George. Solidity is opposed with lightness not only through the airy movement of man and beast in Furious Embrace and Battle Ground, but also in the horse's mane and tail in Green George, or in the skimming swallows and the favour fluttering gently from the lance in Flight of Swallows, startlingly gentle, almost feminine touches in a masculine setting.
Forms and patterns thus echo each other from painting to painting and, indeed, within single works, such as the intricate curves of the maze and the furling dragon's tail in Green George. The colour palette, now strong and bright, now dark and sombre, forms a continuum through the series. The flower-strewn grounds underpin mood and symbolism, from darkly sinister hellebores in Green George, to lilies of the valley, at once deeply fragrant and deadly poisonous, in Battle Ground.
These depictions of Hervé and George constantly evoke earlier artistic traditions: the sea-strand and the dragon's rocky cave in Green George, as well as aspects of the composition, may refer back to the Italian painters of the later Middle Ages and Renaissance, as may the ubiquitous flowery fields, reminiscent also of the Dame à la Licorne (the Lady and the Unicorn) tapestries. But here this inherited vocabulary is translated into new contexts. As in his earlier series, The Temptations of Solitude, in most of these works Clive Hicks-Jenkins presents his saints in modern, urban dress, immediately alerting us to the fact that these are paintings of and for today. George's exotic embroidered jacket and flowing Turkish trousers in Flight of Swallows, reminders of his Middle-Eastern origins, are countered by the simple but fashionable dress and leggings of the young woman in Green George. The subject matter may be drawn from earlier tradition but the treatment is utterly modern. Just as David Jones's First World War soldier represents all British soldiers from past and present, so too is George, wearing the Tommy's selfsame tin-hat, of his own time and timeless.
These are striking, complex paintings, which make an immediate impact, but their power and depth emerge gradually under our quiet contemplation until their oppositions and harmonies settle into balance within each work and across the entire series.
Ceridwen Lloyd-Morgan
Darllen delweddau o fucheddau'r saint
Nid oedd bwlch mawr rhwng llên gwerin a thestunau llenyddol yn yr Oesoedd Canol. Pontiai'r un traddodiadau y ddau fyd, gan gryfhau'r un ddaliadau, yn enwedig yn achos bucheddau'r saint. Yn Lladin ac o fewn sefydliadau eglwysig y cyfansoddwyd y bucheddau yn gyntaf oll, mae'n debyg, a'u rhoi ar glawr. Gan mai eu pwrpas oedd addysgu'r Cristion a chryfhau ei ffydd, fe gafodd y testunau eu trosi i'r ieithoedd brodorol, boed Cymraeg, Llydaweg, Ffrangeg neu Saesneg, a'u darllen yn uchel i'r mwyafrif llethol na fedrai ddarllen. Ond dylanwadodd chwedlau'r bobl am ferthyrdod a gwyrthiau'r saint ar y bucheddau llenyddol hyn. Teimlai'r werin hoffter arbennig tuag at eu nawddseintiau lleol ac at y saint a gysylltwyd â phrofiadau a gweithgaredau cyffredin dynol ryw, ac arferid gweddïo i'r rhai priodol am eu cymorth arbenigol mewn argyfwng.
Yn Llydaw yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r ugeinfed fe fyddai copi o Buhez ar Sent, sef casgliadau printiedig bychan o fucheddau'r saint, gan bob teulu, hyd yn oed ar yr aelwydydd tlotaf. Wrth i'r werin ddarllen y chwedlau neu clywed eraill yn eu darllen neu eu hadrodd, ategwyd y gwersi gan y delweddau gweledol a welsant o'u cwmpas. Yn yr eglwysi darlunwyd y bucheddau mewn murluniau, megis y llun o San Cristoffer yn Llanilltud Fawr, ac mewn ffenestri lliw, fel y ddau bortread o'r Santes Apolonia, nawddsantes y rhai sy'n dioddef o'r ddannodd, yn eglwys Gresffordd. Enghreifftiau prin o'r cyfoeth a fu unwaith yng Nghymru yw'r lluniau hynny o'r bymthegfed ganrif.
Rhoi bywyd newydd i'r traddodiad gweledol cynnar hwnnw y mae'r paentiadau yn y gyfres Hervé a'r Blaidd, er mor wahanol yw eu diben a'u pwrpas i'r rhai canoloesol. Ond fel yn y lluniau eglwysig, darlunio digwyddiadau allweddol ym mywyd y sant y mae pob un o'r rhain hefyd. Yn Yr Hogyn Dall a'i Greadur, er enghraifft, dofwyd y blaidd gan y sant. Funudau'n unig ar ôl lladd a llarpio ci y sant, ildia'r creadur i'r dyn duwiol ac fe'i ddangosir yn myfyrio ar oblygiadau'r digwyddiad. Tristwch yn gymysg a maddeuant a welir ar wyneb y sant, tra bod ei freichiau'n cwmpasu'r anifail yn dyner ond yn ei wastrodi yn ogystal, wrth i'r ddau ystyried eu perthynas newydd, annisgwyl.
Er i'r Saeson fabwysiadau San Sior yn nawddsant iddynt, o Anatolia, sydd bellach yn rhan o Dwrci, y daw hanes y sant, ac mae'r chwedlau lu a'r lluniau o bob math sydd yn cofnodi ei fuchedd a'i wyrthiau yn tystio i'w boblogrwydd mewn llawer iawn o wledydd. Yn Sior Wyrdd cyflwynir elfennau cyfarwydd: y sant ar gefn ei ryfelfarch yn gwanu'r ddraig â'i waywffon, tra bod y foneddiges ifanc, prau'r bwystfil, yn disgwyl yn dawel hyderus yn y cefndir, ei llonyddwch yn gwrthbwynt i'r symudiadau dramatig yn y tu blaen. Ceir yr un tawelwch yn Ehediad Gwenoliaid uwchben y Cae Melyn, lle mae'r sant yn aros ennyd i fyfyrio ar ei fuddugoliaeth wrth sathru corff y ddraig.
Hyd yn oed yn y golygfeydd mwyaf treisgar fe gyferbynnir llonyddwch a symudiad. Yn Cofleidiad Gwyllt a Maes y Gad y meysydd patrymog-flodeuog sydd yn creu'r tawelwch, a'u gwastadoedd yn dwysáu dyfnder a gofod yn ogystal â symudiadau'r ymladdwyr. Os oes trais a marwolaeth yn y paentiadau hyn, nid golygfeydd arswydus o fyd y ffilm sydd yma. Nid gwaed mo'r coch llachar ond lliw tanllyd ceffyl, brân a blaidd, oherwydd cysyniad haniaethol - yr ymryson tragwyddol rhwng pwerau bywyd a marwolaeth - a gyflwynir yma, frwydr lle y mae'n rhaid i fywyd ei hennill. Wedi eu dal ar anterth eu hymladdfa symbolaidd, megis dawnsio y mae Sior a'r ddraig, neu Hervé a'r blaidd, yn dilyn camau priodol a threfnus y ddawns ddefodol a dynghedwyd iddynt. Fe'u hyrddir i'r awyr, fe ymddengys, gan ffyrnigrwydd yr ymgiprys, ond codant hefyd o hualau'r ddaear i fyd arall. Cyferbynnir cnawd llyfn, diamddiffyn y dyn â dannedd miniog, blew garw neu groen pigog, a ategir yn ei dro yn naill y coed celyn yn Ehediad Gwenoliaid a Sior Wyrdd. Ochr yn ochr â chadernid solet cyfleir ysgafnder trwy symudiadau rhydd dyn ac anifail yn Cofleidiad Gwyllt a Maes y Gad ac yn arbennig yn chwifiadau mwng a chynffon y ceffyl yn Sior Wyrdd, neu eto yn nawns chwim y gwenoliaid a chyhwfan ysgafn y rhuban sydd ynghlwm wrth y waywffon yn Ehediad Gwenoliaid. Daw'r elfennau hyn â naws rhyfeddol o addfwyn, benywaidd bron, i olygfa rhyfelgar, gwrywaidd.
Adleisir ffurfiau a phatrymau o lun i lun yn ogystal ag o fewn gweithiau unigol: yng nghylchoedd cywrain y drysfa a chordeddu cynffon y ddraig yn Sior Wyrdd, er enghraifft. Mae'r palet, lle y tawelir y lliwiau cryf, llachar, gan wawr dywyll a phrudd, eto'n creu dolen gyswllt rhwng y gweithiau unigol. Tanlinellir naws a symboliaeth pob un gan y meysydd blodeuog, o'r pelydr du bygythiol yn Sior Wyrdd i lili'r dyffryn, swynol ei phersawr ond marwol ei gwenwyn, yn Maes y Gad.
Daw llu o luniau'r gorffennol i'r meddwl wrth astudio'r paentiadau hyn. Fe'n hatgoffir o arlunwyr Eidalaidd yr Oesoedd Canol a'r Dadeni wrth inni sylwi ar lan y môr ac ar ogof greigiog y ddraig yn Sior Wyrdd, er enghraifft, heb sôn am gyfansoddiad y lluniau. Yn ogystal â thraddodiad yr Eidal, mae'r meysydd blodeuog yn cysylltu'r gwaith â'r brodweithiau enwog La Dame à la Licorne (Y Fonesig a'r Ungorn). Ond os etifeddu geirfa artistig gynharach a wnaeth yr arlunydd, fe'i trosodd a'i haddasodd at ddibenion newydd, cyfoes. Yn union fel yng nghyfres flaenorol yr artist, Temtasiynau Unigrwydd, fel arfer cyflwynir y saint mewn gwisg fodern, ddinesig, sydd yn datgan yn glir mai lluniau sy'n perthyn i heddiw, nid ddoe, ydynt. Os portreadir Sior mewn siaced o frodwaith ecsotig a throwser llac, Twrcaidd, yn Ehediad Gwenoliaid, er mwyn ein hatgoffa o'i wreiddiau yn y Dwyrain Canol, yn Sior Werdd daw legins a ffrog syml ond ffasiynol y ferch â ni yn ôl at y byd modern. Daw testunau'r lluniau o draddodiadau hynafol, ond mae'r ymdriniaeth yn gwbl fodern. Ac yn union fel y mae'r milwr o'r Rhyfel Byd Cyntaf yng ngwaith David Jones yn cynrychioli holl ryfelgwyr Prydain o'r gorffennol pell hyd heddiw, yn yr un modd, nid yw Sior, wrth iddo yntau wisgo'r un helmed dun, yn perthyn i un cyfnod arbennig ond i bob oes.
Paentiadau trawiadol sydd yn dal ein sylw ar amrantiad yw'r rhain, ond rhai cymhleth hefyd, sydd yn ildio'u dyfnderoedd grymus yn raddol wrth inni eu hastudio. Wrth oedi o'u blaen, gwelwn elfennau gwrthgyferbyniol a chyfatebol yn araf ddod i gydbwysedd tawel a chynganeddus o fewn pob gwaith unigol ac ar draws y gyfres.
Ceridwen Lloyd-Morgan
Nid oedd bwlch mawr rhwng llên gwerin a thestunau llenyddol yn yr Oesoedd Canol. Pontiai'r un traddodiadau y ddau fyd, gan gryfhau'r un ddaliadau, yn enwedig yn achos bucheddau'r saint. Yn Lladin ac o fewn sefydliadau eglwysig y cyfansoddwyd y bucheddau yn gyntaf oll, mae'n debyg, a'u rhoi ar glawr. Gan mai eu pwrpas oedd addysgu'r Cristion a chryfhau ei ffydd, fe gafodd y testunau eu trosi i'r ieithoedd brodorol, boed Cymraeg, Llydaweg, Ffrangeg neu Saesneg, a'u darllen yn uchel i'r mwyafrif llethol na fedrai ddarllen. Ond dylanwadodd chwedlau'r bobl am ferthyrdod a gwyrthiau'r saint ar y bucheddau llenyddol hyn. Teimlai'r werin hoffter arbennig tuag at eu nawddseintiau lleol ac at y saint a gysylltwyd â phrofiadau a gweithgaredau cyffredin dynol ryw, ac arferid gweddïo i'r rhai priodol am eu cymorth arbenigol mewn argyfwng.
Yn Llydaw yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r ugeinfed fe fyddai copi o Buhez ar Sent, sef casgliadau printiedig bychan o fucheddau'r saint, gan bob teulu, hyd yn oed ar yr aelwydydd tlotaf. Wrth i'r werin ddarllen y chwedlau neu clywed eraill yn eu darllen neu eu hadrodd, ategwyd y gwersi gan y delweddau gweledol a welsant o'u cwmpas. Yn yr eglwysi darlunwyd y bucheddau mewn murluniau, megis y llun o San Cristoffer yn Llanilltud Fawr, ac mewn ffenestri lliw, fel y ddau bortread o'r Santes Apolonia, nawddsantes y rhai sy'n dioddef o'r ddannodd, yn eglwys Gresffordd. Enghreifftiau prin o'r cyfoeth a fu unwaith yng Nghymru yw'r lluniau hynny o'r bymthegfed ganrif.
Rhoi bywyd newydd i'r traddodiad gweledol cynnar hwnnw y mae'r paentiadau yn y gyfres Hervé a'r Blaidd, er mor wahanol yw eu diben a'u pwrpas i'r rhai canoloesol. Ond fel yn y lluniau eglwysig, darlunio digwyddiadau allweddol ym mywyd y sant y mae pob un o'r rhain hefyd. Yn Yr Hogyn Dall a'i Greadur, er enghraifft, dofwyd y blaidd gan y sant. Funudau'n unig ar ôl lladd a llarpio ci y sant, ildia'r creadur i'r dyn duwiol ac fe'i ddangosir yn myfyrio ar oblygiadau'r digwyddiad. Tristwch yn gymysg a maddeuant a welir ar wyneb y sant, tra bod ei freichiau'n cwmpasu'r anifail yn dyner ond yn ei wastrodi yn ogystal, wrth i'r ddau ystyried eu perthynas newydd, annisgwyl.
Er i'r Saeson fabwysiadau San Sior yn nawddsant iddynt, o Anatolia, sydd bellach yn rhan o Dwrci, y daw hanes y sant, ac mae'r chwedlau lu a'r lluniau o bob math sydd yn cofnodi ei fuchedd a'i wyrthiau yn tystio i'w boblogrwydd mewn llawer iawn o wledydd. Yn Sior Wyrdd cyflwynir elfennau cyfarwydd: y sant ar gefn ei ryfelfarch yn gwanu'r ddraig â'i waywffon, tra bod y foneddiges ifanc, prau'r bwystfil, yn disgwyl yn dawel hyderus yn y cefndir, ei llonyddwch yn gwrthbwynt i'r symudiadau dramatig yn y tu blaen. Ceir yr un tawelwch yn Ehediad Gwenoliaid uwchben y Cae Melyn, lle mae'r sant yn aros ennyd i fyfyrio ar ei fuddugoliaeth wrth sathru corff y ddraig.
Hyd yn oed yn y golygfeydd mwyaf treisgar fe gyferbynnir llonyddwch a symudiad. Yn Cofleidiad Gwyllt a Maes y Gad y meysydd patrymog-flodeuog sydd yn creu'r tawelwch, a'u gwastadoedd yn dwysáu dyfnder a gofod yn ogystal â symudiadau'r ymladdwyr. Os oes trais a marwolaeth yn y paentiadau hyn, nid golygfeydd arswydus o fyd y ffilm sydd yma. Nid gwaed mo'r coch llachar ond lliw tanllyd ceffyl, brân a blaidd, oherwydd cysyniad haniaethol - yr ymryson tragwyddol rhwng pwerau bywyd a marwolaeth - a gyflwynir yma, frwydr lle y mae'n rhaid i fywyd ei hennill. Wedi eu dal ar anterth eu hymladdfa symbolaidd, megis dawnsio y mae Sior a'r ddraig, neu Hervé a'r blaidd, yn dilyn camau priodol a threfnus y ddawns ddefodol a dynghedwyd iddynt. Fe'u hyrddir i'r awyr, fe ymddengys, gan ffyrnigrwydd yr ymgiprys, ond codant hefyd o hualau'r ddaear i fyd arall. Cyferbynnir cnawd llyfn, diamddiffyn y dyn â dannedd miniog, blew garw neu groen pigog, a ategir yn ei dro yn naill y coed celyn yn Ehediad Gwenoliaid a Sior Wyrdd. Ochr yn ochr â chadernid solet cyfleir ysgafnder trwy symudiadau rhydd dyn ac anifail yn Cofleidiad Gwyllt a Maes y Gad ac yn arbennig yn chwifiadau mwng a chynffon y ceffyl yn Sior Wyrdd, neu eto yn nawns chwim y gwenoliaid a chyhwfan ysgafn y rhuban sydd ynghlwm wrth y waywffon yn Ehediad Gwenoliaid. Daw'r elfennau hyn â naws rhyfeddol o addfwyn, benywaidd bron, i olygfa rhyfelgar, gwrywaidd.
Adleisir ffurfiau a phatrymau o lun i lun yn ogystal ag o fewn gweithiau unigol: yng nghylchoedd cywrain y drysfa a chordeddu cynffon y ddraig yn Sior Wyrdd, er enghraifft. Mae'r palet, lle y tawelir y lliwiau cryf, llachar, gan wawr dywyll a phrudd, eto'n creu dolen gyswllt rhwng y gweithiau unigol. Tanlinellir naws a symboliaeth pob un gan y meysydd blodeuog, o'r pelydr du bygythiol yn Sior Wyrdd i lili'r dyffryn, swynol ei phersawr ond marwol ei gwenwyn, yn Maes y Gad.
Daw llu o luniau'r gorffennol i'r meddwl wrth astudio'r paentiadau hyn. Fe'n hatgoffir o arlunwyr Eidalaidd yr Oesoedd Canol a'r Dadeni wrth inni sylwi ar lan y môr ac ar ogof greigiog y ddraig yn Sior Wyrdd, er enghraifft, heb sôn am gyfansoddiad y lluniau. Yn ogystal â thraddodiad yr Eidal, mae'r meysydd blodeuog yn cysylltu'r gwaith â'r brodweithiau enwog La Dame à la Licorne (Y Fonesig a'r Ungorn). Ond os etifeddu geirfa artistig gynharach a wnaeth yr arlunydd, fe'i trosodd a'i haddasodd at ddibenion newydd, cyfoes. Yn union fel yng nghyfres flaenorol yr artist, Temtasiynau Unigrwydd, fel arfer cyflwynir y saint mewn gwisg fodern, ddinesig, sydd yn datgan yn glir mai lluniau sy'n perthyn i heddiw, nid ddoe, ydynt. Os portreadir Sior mewn siaced o frodwaith ecsotig a throwser llac, Twrcaidd, yn Ehediad Gwenoliaid, er mwyn ein hatgoffa o'i wreiddiau yn y Dwyrain Canol, yn Sior Werdd daw legins a ffrog syml ond ffasiynol y ferch â ni yn ôl at y byd modern. Daw testunau'r lluniau o draddodiadau hynafol, ond mae'r ymdriniaeth yn gwbl fodern. Ac yn union fel y mae'r milwr o'r Rhyfel Byd Cyntaf yng ngwaith David Jones yn cynrychioli holl ryfelgwyr Prydain o'r gorffennol pell hyd heddiw, yn yr un modd, nid yw Sior, wrth iddo yntau wisgo'r un helmed dun, yn perthyn i un cyfnod arbennig ond i bob oes.
Paentiadau trawiadol sydd yn dal ein sylw ar amrantiad yw'r rhain, ond rhai cymhleth hefyd, sydd yn ildio'u dyfnderoedd grymus yn raddol wrth inni eu hastudio. Wrth oedi o'u blaen, gwelwn elfennau gwrthgyferbyniol a chyfatebol yn araf ddod i gydbwysedd tawel a chynganeddus o fewn pob gwaith unigol ac ar draws y gyfres.
Ceridwen Lloyd-Morgan